Kapitaalverzekering eigen woning

Er is een vrijstelling voor kapitaalverzekeringen die zijn afgesloten in verband met een eigen-woninglening (eigen-woninglening). In de wettelijke terminologie is er sprake van een "kapitaalverzekering eigen woning" als er aan de volgende voorwaarden is voldaan:

• Kans op voor- of nadeel van de verzekeraar; er moet 10% verzekeringsrisico in de polis zitten.
• In de polis moet worden opgenomen dat de woning ter financiering waarvan de kapitaalverzekering strekt, een eigen woning is van de verzekeringnemer, zijn echtgenoot of degene met wie hij duurzaam een gemeenschappelijke huishouding voert. Het al dan niet opnemen van deze bepaling in de polis is beslissend voor de vraag of de polis in box 1 (wel opnemen) of box 3 (niet opnemen) valt. Het is niet nodig om het adres in de polis te vermelden.
• Voor onbelastbaarheid van het rendement moet de kapitaalverzekering eigen woning zijn afgesloten bij een professionele verzekeraar (eigen BV mag niet).
• Het vrijgestelde bedrag kan niet hoger zijn dan de eigen-woninglening op het expiratiemoment. Dit is met name van belang bij beleggingsverzekeringen. Ter zake van het surplus is het rentestanddeel belast in box 1.
• De huidige maxima voor een looptijd van 15 en 20 jaren worden samengevoegd tot € 139.500 (2004 € 137.500) (per persoon) [vrijstelling 15 jaar bedraagt € 31.700 (2004 € 31.200)]. Er geldt een minimumlooptijd van 15 jaar en een maximumlooptijd van 30 jaar.
• Een kapitaalsuitkering die ingevolge de Wet IB 1964 uit polissen vanaf 1992 onbelast wordt genoten, wordt in mindering gebracht op het maximumbedrag dat bij een nieuwe polis als vrijgestelde uitkering kan worden genoten. Dit geldt voor oude polissen die niet zijn omgezet in een kapitaalverzekering eigen woning.
• De verzekering moet recht geven op een eenmalige uitkering bij in-leven-zijn van de verzekersnemer, zijn echtgenoot of degene met wie hij een gemeenschappelijke huishouding voert.
• De 15-jaarseis geldt niet voor de uitkering bij overlijden van de verzekerde. Dan kan de verzekering eerder onbelast tot uitkering komen. Dan wordt de vrijstelling van de langstlevende partner verhoogd met het niet benutte gedeelte van de vrijstelling van de overledene.
• Als een polis wordt afgekocht zonder dat sprake is van verhuizing, is het rentebestanddeel belast in box 1 (progressief). Hetzelfde geldt als de polisvoorwaarden zodanig worden veranderd dat niet meer voldaan is aan de eisen die de wet stelt aan een kapitaalverzekering eigen woning.

   

Het moet gaan om de financiering van een eigen woning (hoofdverblijf). Dit kan ook een toekomstige financiering zijn. Te denken valt aan een extra financiering die wordt opgenomen voor een verbouwing. Het is zelfs mogeljk een kapitaalverzekering eigen woning aan te gaan zonder dat er op dat moment sprake is van een financiering. De opbrengst van de kapitaalverzekering kan te zijner tijd worden gebruik om latere eigenwoningfinancieringen af te lossen. Bij gebreke van een woningfinanciering zal bij expiratie van de kapitaalverzekering het volledige rentebestanddeel belast zijn in box 1.

De aanvankelijke eis dat het adres van de woning in een polisaanhangsel zou moeten worden genoemd is vervallen. Deze wijziging maakt onderdeel uit van de zogenaamde Tweede Veegwet (op 18 mei 2001 bij de Tweede Kamer ingediend). Deze eis bleek in de praktijk problemen te geven in verband met verhuizing. Wel dient in de polis te worden opgenomen dat de woning ter financiering waarvan de kapitaalverzekering strekt, een eigen woning is van de verzekeringnemer, zijn echtgenoot of degene met wie hij duurzaam een gemeenschappelijke huishouding voert. Het al dan niet opnemen van deze bepaling in de polis is beslissend voor de vraag of de polis in box 1 (wel opnemen) of box 3 (niet opnemen) valt.

Aan deze eis dat de uitkering dient te worden gebruikt ter aflossing van de eigen-woninglening wordt ook voldaan indien er een opdracht tot betaling van de kapitaalsuitkering aan de crediteur van de schuld ter zake van de eigen woning in de polis, of een aanhangsel daarvan, is opgenomen. Hierbij geldt overigens als voorwaarde dat op zowel de uitkering bij leven als de uitkering ten gevolge van overlijden ten minste één van beide situaties –opnemen wettelijke zinsnede of betalingsopdracht– van toepassing is op grond van de (aanhangsels van de) polis, Vragen en Antwoorden Ministerie van Financiën, 27 februari 2001.

LIFE TIME VRIJSTELLING
Het vrijstellingsbedrag betreft een life time vrijstelling. Hierbij wordt rekening gehouden met polissen vanaf 1-1-1992 (Brede Herwaardering). Een uitkering waar een vrijgesteld rentebestanddeel deel vanuit maakt, wordt afgetrokken van deze vrijstelling. Is er sprake van een uitkering zonder rentebestanddeel (vanwege inhouding van kosten of een negatief rendement op de beleggingen) (denk aan afkoop na een korte looptijd) (denk ook aan de verhuisregeling) dan wordt de uitkering niet in mindering gebracht.

VERPANDING
Verpanding is niet noodzakelijk voor de kwalificatie kapitaalverzekering eigen woning. De verpanding fungeert slechts als zekerheidsrecht voor de geldverstrekker.

BETALEN PREMIES
Het is mogelijk de polis door te laten lopen nadat 15 of 20 jaar premies zijn betaald. Let er wel op dat de maximum looptijd 30 jaar is.

Het betalen van premies kan via een bankrekening. Van het betalen van premies is ook sprake, als deze ten laste worden gebracht van een premiedepot waarover de belastingbetaler de volledige beschikkingsmacht heeft.

VERZEKERING LOOPT LANGER DAN LENING
Stel dat iemand een kapitaalverzekering eigen woning sluit voor een hypotheekschuld die reeds een aantal jaren loopt en de kapitaalverzekering heeft een looptijd van 30 jaar. Bij expiratie van de kapitaalverzekering heeft de hypotheekschuld niet meer het karakter van een eigen-woningschuld, omdat de maximumperiode van 30 jaar is verstreken. De schuld bevindt zich dan in box 3. De vraag is of dan nog wel aan de voorwaarden voor de kapitaalverzekering eigen woning kan zijn voldaan. Hierover is tijdens de parlementaire behandeling gesproken. Uit de opmerkingen van de Staatssecretaris kan worden afgeleid dat dit verschijnsel niet de vrijstelling voor een kapitaalverzekering eigen woning in de weg staat.

NUT KAPITAALVERZEKERING EIGEN WONING VANAF 01-01-2001
In plaats van het aflossingskapitaal op te bouwen via een kapitaalverzekering eigen woning kan men ervoor kiezen dit te doen via een effectendepot (vgl. ING Beleggershypotheek). In het laatste geval is de vermogensrendementsheffing wel van toepassing op het te vormen aflossingskapitaal. De kapitaalverzekering eigen woning is een manier om deze heffing te vermijden.

SPLITSING POLIS IN BOX 1 EN BOX 3 DEEL
Veelal wordt geadviseerd het risicodeel in box 3 onder te brengen. Dit om dat uitkering bij overlijden niet te laten leiden tot een verplichte daling van de hypotheek (en renteaftrek). Splitsing is alleen mogelijk bij een flexibel product. In MvF 23 februari 2001, Vragen en antwoorden IB 2001 is hierover het volgende opgemerkt: "Deze beoogde gesplitste fiscale behandeling brengt mee dat de beide verzekerde uitkeringen ieder dienen te worden vormgegeven als zelfstandige overeenkomsten. Zo zal sprake moeten zijn van afzonderlijke premies en zal bij een winstdelende polis moeten zijn bepaald aan welke overeenkomsten welke winsten toekomen. De beoogde gesplitste behandeling brengt ook mee dat de premies die zijn betaald voor de uitkering ten gevolge van overlijden niet in aanmerking worden genomen indien de kapitaalsuitkering bij leven een belastbaar rentebestanddeel bevat. Voor de bandbreedte-eis van de premies - hoogste premie niet meer dan 10 maal de laagste premie - tellen de premies voor de overlijdensuitkering evenmin mee." Een eventuele premiekorting dient naar evenredigheid aan beide verzekeringen te worden toegerekend, Besluit van 17 december 2001, nr. CPP2001/3067M.

AANVULLENDE KAPITAALVERZEKERING EIGEN WONING
Ofschoon de tekst van de wet lijkt te suggeren dat slechts één kapitaalverzekering kan worden afgesloten, is het wellicht mogelijk om bij een verbouwing of (groot) onderhoud een additionele kapitaalverzekering eigen woning af te sluiten.

KAPITAALVERZEKERING GEKOPPELD AAN PAND DAT DEELS ONDERNEMINGSVERMOGEN IS
Het volgende is ontleend aan de Vragen en Antwoorden van het Ministerie van Financiën, 27 februari 2001.

Vraag
Kan een kapitaalverzekering die wordt gekoppeld aan een pand dat voor een deel is aan te merken als een eigen woning, kwalificeren als een kapitaalverzekering eigen woning? Zo ja, wat zijn de fiscale gevolgen van een dergelijke koppeling?

Antwoord
Ja. Om een kapitaalverzekering te kunnen koppelen in de zin van artikel 3.118 Wet IB 2001 moet sprake zijn van een eigen woning in de zin van artikel 3.111 Wet IB 2001. Ook indien slechts een gedeelte van een gebouw wordt gebruikt als eigen woning terwijl de rest wordt aangewend bijvoorbeeld als ondernemingsvermogen of voor de verhuur, kan voor het deel dat men zelf gebruikt, sprake zijn van een eigen woning. Indien in een dergelijk geval een kapitaalverzekering aan het pand wordt gekoppeld, kan deze volledig kwalificeren als kapitaalverzekering eigen woning. Van de uitkering kan tezijnertijd slechts het deel worden vrijgesteld dat betrekking heeft op de aflossing van de schuld die betrekking heeft op het eigenwoninggedeelte van het pand.